‘Ik had nooit durven dromen dat het zo mooi zou worden.’
Voor Vlad Vedrașco ‘rijpte’ het besluit om zijn vaste, goedbetaalde baan in de Verenigde Staten – voor velen een droom – op te geven en naar huis terug te keren met de jaren. Na zeven jaar in het buitenland werd de band met zijn familie, het land en zijn jeugdherinneringen steeds sterker. Hij begon Moldavië niet langer te zien door de ogen van de gefrustreerde tiener die ervan droomde te vertrekken, maar door die van een volwassene die een diepe verbondenheid miste met het land waar hij woonde en zich steeds meer bewust werd van de waarde van de plek waar hij vandaan kwam.
Zijn terugkeer draaide niet alleen om het herstellen van de band met zijn wortels. Het ging ook om het ontdekken van economische kansen die volgens hem nog grotendeels onbenut waren. Hij besloot zijn energie te steken in de teelt van tafeldruiven, voortbouwend op het bestaande familiebedrijf en de wijngaarden.
‘Ik had voor elke andere bedrijfstak kunnen kiezen, want mijn bedoeling was duidelijk: een terrein vinden waarop ik het verschil kon maken en me daarin verdiepen tot we de beste van Moldavië zouden zijn en een voorbeeld voor anderen.’
De eerste mythe waarmee hij werd geconfronteerd, was dat Moldavische tafeldruiven beter geschikt waren voor oostelijke markten en in Europa weinig kans zouden maken. Hoewel die opvatting al jaren onder lokale telers leefde, besloot Vlad zijn druiven uit te proberen op de groothandelsmarkt in Warschau. Daar bleken ze bij consumenten in de smaak te vallen.
‘Het was een mythe die in het leven was geroepen door mensen die bang waren om een andere koers te varen.’
Volgens Vlad zijn in de Moldavische landbouw veel bedrijven ten onder gegaan door de angst om iets nieuws te proberen en doordat niet werd bijgehouden hoe rendabel de aanplant was: ‘Markten veranderen, consumenten veranderen, en telers moeten die veranderingen kunnen herkennen en zich eraan aanpassen. Precies daar begint het verschil tussen een aanplant hebben en een bedrijf opbouwen.’
Daarom adviseert hij boeren om niet overhaast grootschalige investeringen te doen of grote oppervlakten aan te planten. Hij raadt aan te beginnen met een kleine, zorgvuldig opgezette proefaanplant, voorzien van irrigatie- en beschermingssystemen, met geschikte rassen en op basis van een helder inzicht in de risico’s. Zodra het model zich heeft bewezen en de cijfers kloppen, kan het bedrijf verder groeien.
‘Als je één druppel over zes plekken verdeelt, zie je nergens echt iets. Die neiging had ik vroeger ook: veel doen en snel. Maar het werkte niet. Als je alles probeert te doen, doe je uiteindelijk niets echt goed. Je kunt beter één ding doen, maar dat dan buitengewoon goed. Mensen moeten weten dat jij degene bent die de beste pruimen, druiven of frambozen teelt – en dat je dat consequent doet. Niet vorig jaar de beste, maar dit jaar de slechtste.’
Het is een les die Vlad graag aan het begin had meegekregen.
‘Als iemand me dit advies had gegeven, had ik die persoon de hand geschud en uit de grond van mijn hart bedankt.’
Toen hij zich aansloot bij het familiebedrijf Frudova, bezat de familie al veel percelen in het dorp Costești, in het district Ialoveni. Sommige wijngaarden waren echter niet rendabel en werden alleen nog bewerkt omdat ‘het nu eenmaal moet’. Gaandeweg begreep hij dat hard werken op zichzelf geen maatstaf voor succes is: je kunt van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat werken zonder een winstgevend bedrijf op te bouwen.
‘We waren gewoon aan het werk. In de landbouw sta je ’s ochtends op en begin je te werken. En dat is een fout.’
Volgens hem heeft de landbouw levensvatbare bedrijfsmodellen nodig. Telers moeten kunnen zien wat werkt, begrijpen waarom het werkt en die oplossingen vervolgens aanpassen aan hun eigen bedrijf.
‘Succes van de ene op de andere dag kost vijftien jaar’
Voor de familie Vedrașco was de zoektocht naar wat werkt een traject van ongeveer vijftien jaar. De eerste zeven jaar legden de ouders alleen af, de jaren daarna samen met hun kinderen en zelfs kleinkinderen.
Nadat Vlad en zijn broer Veaceslav uit de Verenigde Staten waren teruggekeerd, vormde de familie in ongeveer acht jaar tijd haar traditionele wijngaarden om tot intensieve wijngaarden met moderne technologie, sensoren en monitoringsystemen. De oorspronkelijke wijngaarden hadden geen irrigatie- of beschermingssystemen en waren steeds kwetsbaarder geworden voor het veranderende klimaat.
Die omslag kwam niet van de ene op de andere dag tot stand. Hij was het resultaat van jarenlang experimenteren, hard werken en vooral van het vertrouwen en de toewijding die de familie had opgebouwd, zowel bij successen als in moeilijke tijden.
Binnen die gezamenlijke inspanning heeft ieder familielid een eigen rol gevonden. Vlads vader is vaak al vanaf vier uur ’s ochtends in de wijngaard, vooral tijdens het groeiseizoen. Zijn broer Veaceslav houdt toezicht op de productie, opslag en mechanisatie, terwijl hun moeder Maria het bedrijf leidt. Vlad richt zich op de volgende stappen: waar de druiven worden verkocht, welke partners en markten kansrijk zijn, welke rassen ze willen ontwikkelen en welke technologieën het bedrijf verder kunnen brengen.
‘Ik heb geprobeerd te begrijpen waar iedereen goed in is en ieder de ruimte te geven om zich te ontwikkelen in de richting die het best bij hem of haar past en van nature goed afgaat. De combinatie van onze gedeelde passies drijft het bedrijf. Ik ben degene die droomt en vliegt, terwijl de mensen om mij heen me met beide benen op de grond houden en het moeilijkste deel op zich nemen: de uitvoering. Want dromen is goed, een visie hebben is goed, maar bij elk bedrijf draait het voor 99 procent om de uitvoering.’
Tijdens de oogst vervagen die rolverdelingen echter en helpt iedereen mee. De een draagt kratten, de ander werkt in de opslag, weer iemand houdt de temperaturen in de gaten en een ander onderhoudt het contact met de partners die op de zending wachten. Zelfs de kinderen helpen mee, al zouden ze, zoals de meeste leeftijdsgenoten, soms liever op hun telefoon zitten of Roblox spelen.
‘We willen dat ze zien wat we doen en eraan meewerken, zodat ze begrijpen waar alles vandaan komt. Zelf had ik eigenlijk een hekel aan werken op het land. Het was zwaar, vooral in de hitte. Maar ik zag het resultaat: van het harde werk in de wijngaard tot de verkoop van de druiven en het eten dat we op tafel konden zetten met het verdiende geld. Het gaf echt een gevoel van voldoening en geluk als de druiven verkocht waren en we de middelen hadden om verder te ontwikkelen en op te bouwen. Ik zag het hele proces, en het geeft een zekere adrenalinestoot als je ziet dat je werk iets waard is, of je nu in de hitte of in de regen hebt gewerkt.’
‘Als we niet leren om efficiënt met water en bodem om te gaan, dreigen we onze landbouw te verliezen’
Als er één vraagstuk is dat volgens Vlad de toekomst van de landbouw in Moldavië zal bepalen, dan is het water – en daarmee onvermijdelijk ook de gezondheid van de bodem.
De moderne landbouw wordt steeds afhankelijker van irrigatie, terwijl klimaatverandering een betrouwbare toegang tot water nog belangrijker maakt. Tegelijkertijd kan irrigatiewater hoge concentraties zouten of natrium bevatten. Zonder goede analyses en corrigerende maatregelen kan het gebruik ervan de bodem geleidelijk aantasten, nog voordat de gevolgen zichtbaar worden.
Water kunnen opslaan is net zo belangrijk. Moldavië kent perioden met veel neerslag, maar zonder infrastructuur om dat water op te vangen en vast te houden, is het mogelijk niet beschikbaar wanneer de behoefte het grootst is.
Bij Frudova wordt water dat in het voorjaar beschikbaar is, beschouwd als een hulpbron die voor de zomer moet worden bewaard. Het bedrijf werkt aan een systeem van reservoirs waarmee water in de nattere maanden kan worden opgevangen voor gebruik tijdens droge perioden.
Tegelijkertijd vindt Vlad dat het aanplanten van nieuwe percelen moet worden beperkt. Volgens hem moeten we onderzoeken en begrijpen hoe efficiënt bestaande grond kan worden benut, hoeveel water daarvoor nodig is en hoe de waterkwaliteit kan worden verbeterd wanneer die tekortschiet.
‘Ik hoop dat we ons huiswerk op tijd doen, in plaats van ons te gedragen als leerlingen die pas een kwartier voor de les beginnen. Hoe geavanceerd de technologie ook wordt, ze kan niet eindeloos compenseren voor een gebrek aan respect voor natuurlijke hulpbronnen of voor het ontbreken van een strategie om water en bodem te beschermen.’
‘In de wijngaard was elke technologische verbetering een stap vooruit na een schop onder ons achterwerk’
Vlads fascinatie voor technologie gaat terug tot zijn schooltijd, toen hij de sleutels van het computerlokaal kreeg. Hij bracht er uren door met netwerkspellen, maar experimenteerde ook met het bouwen van eenvoudige websites.
‘Toen begreep ik wat een computer kon doen. Sindsdien is mijn hele leven verbonden met de wetenschap. Een bedrijf kan, net als een mens, sneller groeien als het een technologische voorsprong op anderen heeft.’
Veel technologieën die Frudova nu gebruikt, zijn ingevoerd na moeilijke ervaringen. In de landbouw moet je soms eerst iets verliezen voordat je begrijpt wat er moet veranderen, zegt Vlad.
Enkele jaren geleden tastte een mottenplaag druiven aan die al voor ongeveer 90 procent rijp waren, waardoor de oogst verloren ging. Dat bracht het team ertoe camera’s en systemen voor plaagmonitoring in te voeren, om problemen eerder op te sporen en het gebruik van insecticiden terug te dringen door waar mogelijk vallen en feromonen in te zetten.
Voor Vlad draait technologie om meer dan efficiëntie. Het gaat ook om verantwoordelijkheid voor wat er bij de consument op tafel komt. Hij wil dat de druiven van Frudova zo veilig zijn dat hij ze met een gerust hart aan zijn eigen kinderen kan geven. Daarom werkt het bedrijf samen met een producent van feromonen en vallen, met als doel in het seizoen van 2026 helemaal geen insecticiden meer te gebruiken.
‘Ik wil geen product verkopen waarvoor ik me zou schamen, dat ik zelf niet zou durven eten of dat ik niet aan mijn kinderen zou durven geven.’
Een ander pijnlijk verlies werd veroorzaakt door hevige regenval. In één jaar moest ongeveer 30 tot 40 procent van de oogst worden weggegooid. Die ervaring maakte duidelijk dat bescherming tegen neerslag geen luxe meer was, maar noodzaak. Zo werden in de wijngaarden systemen met beschermfolie ingevoerd.
Vorst en plotselinge temperatuurschommelingen leerden de telers dat ook bescherming tegen extreme temperaturen een integraal onderdeel van het systeem moest worden. In een moeilijk jaar leverde een wijngaard die ongeveer 35 ton per hectare kon produceren slechts 10 ton op.
Daarom begon Frudova te experimenteren met beschermingstechnologieën op basis van infrarood, op Italië geïnspireerde pergolasystemen en geautomatiseerde verpakkingslijnen uit Nederland. Elk daarvan had een duidelijk doel: de teler in staat stellen meer te produceren, efficiënter en met minder risico’s.
Toch kan zelfs technologie de onvoorspelbaarheid van de landbouw niet helemaal wegnemen. Eén dag met extreme temperaturen kan de uitkomst van een heel seizoen veranderen. Niemand is er immers ooit in geslaagd de natuur volledig te bedwingen.
‘Als het hier in de wijngaard bijvoorbeeld 42 graden is in de zon en we onvoldoende voedingsstoffen en water geven, kan er een omkeerbaar proces op gang komen waarbij de plant water aan de druiven onttrekt, waardoor ze verschrompelen. Dan wil je er natuurlijk soms de brui aan geven; er gebeurt altijd wel iets onvoorspelbaars. Maar we doen meer dan landbouw bedrijven: elke druif is als een kind. Je geeft om elke druif, je vergeeft wat er gebeurt en je blijft ervan houden. We proberen de onvoorspelbaarheid zo veel mogelijk te beperken, voor zover de wetenschap dat toelaat: met bodemanalyses en aandacht voor de gelijkmatigheid van de bodemstructuur, de temperatuur en de luchtvochtigheid in de wijngaarden. Maar we vergeten nooit dat de natuur de natuur is en het leven het leven.’
Samenwerken met wetenschappers aan veelzijdigere rassen
‘We willen nieuwe rassen ontwikkelen, omdat ik besef dat het tegenwoordig geen zin meer heeft om rassen met pitten aan te planten. Dat is duidelijk’, zegt Vlad Vedrașco. Samen met het Nationaal Instituut voor Toegepast Onderzoek in Landbouw en Diergeneeskunde test hij pitloze druivenrassen.
‘We zijn dit jaar begonnen. De eerste kruisingen zijn gemaakt, de embryo’s worden nu uitgenomen en we krijgen binnenkort de eerste nakomelingen… Dit jaar willen we de eerste tastbare resultaten hebben, iets wat we kunnen zien en waarop we vervolgens kunnen voortbouwen’, legt Vlad uit.
Pitloze druivenrassen behoren tot de belangrijkste trends op de Europese markt: consumenten geven er de voorkeur aan.
‘Er zijn in Moldavië nog altijd mensen die in de wetenschap werken. Ze zijn op zeer hoge leeftijd, maar we moeten proberen te benutten wat we hebben en jongere mensen helpen zich te ontwikkelen en van hen te leren’, zegt de teler.
‘Honderd boeren samenbrengen in een cluster is een rol die Tom Cruise waardig is’
Frudova ontstond als coöperatie, of economisch cluster, vanuit een eenvoudige behoefte: druiventelers in staat stellen samen te werken en markten te bereiken die voor ieder afzonderlijk veel moeilijker toegankelijk zouden zijn. De leden telen de druiven, terwijl de coöperatie de bundeling, sortering, verkoop en export verzorgt. Zo wordt de productie van meerdere ondernemers samengebracht in één gezamenlijk aanbod.
Vandaag verenigt het cluster ongeveer vijftien kleine telers, met als doel om binnen twee tot drie jaar door te groeien naar minstens honderd leden.
Sinds 2026 is Frudova ook een van de 21 economische clusters die door UNDP en zijn partners worden ondersteund. Het cluster krijgt minstens 200.000 dollar aan financiële steun die niet hoeft te worden terugbetaald om zijn vastgestelde strategische doelen te verwezenlijken. Daarnaast ontvangt het technische ondersteuning om de export te bevorderen en nieuwe buitenlandse markten te betreden.
De gedachte achter clustervorming in de druivensector is eenvoudig: moderne export werkt niet meer volgens het model waarbij een teler enkele tientallen tonnen oogst en wacht tot een handelaar die komt kopen. Een grote winkelketen wil steeds dezelfde kwaliteit, dezelfde grootte, hetzelfde suikergehalte, dezelfde verpakking en dezelfde grote hoeveelheden, met een constante levering. Om dat mogelijk te maken, moeten de telers binnen het cluster op dezelfde manier werken: dezelfde gewasbehandeling, irrigatie, sortering op grootte, opslag, verpakkingsprincipes enzovoort.
Vaak is het ook een uitdaging om de denkwijze van telers te veranderen door tastbare resultaten te laten zien: daadwerkelijke export, producten in buitenlandse winkelschappen en concrete cijfers die aantonen dat ze samen meer kunnen bereiken dan ieder voor zich. Die rol neemt het Frudova-cluster op zich: meerdere kleine telers samenbrengen tot één concurrerende speler op de internationale markt voor tafeldruiven.
‘Om honderd druiventelers bij elkaar te brengen, zou ik ook Tom Cruise hierheen moeten uitnodigen om een “Mission Impossible” op te nemen.
En toch geloof ik dat het ons zal lukken gezamenlijke modellen te ontwikkelen die iedereen op de lange termijn meer geld en meer succes opleveren. Die wegen altijd zwaarder dan ego’s, de behoefte om gelijk te krijgen en de weg van de eenzame held die zijn bedrijf runt zoals zijn voorouders dat deden.’
‘Wij kunnen niet zonder de wijnstok leven, en hij niet zonder ons’
In de loop der jaren is het team ook buiten de familie gegroeid. Er zijn mensen bijgekomen die verantwoordelijk zijn voor de productie, export, verpakking en het werk op het land. De relaties met hen zijn deel gaan uitmaken van de bedrijfscultuur.
Gevraagd naar zijn privéleven en vrije tijd glimlacht Vlad. Hij zegt dat het werk een verlengstuk van het leven wordt en dat elke zakelijke prestatie net zoveel emoties oproept als een prestatie van een familielid.
Technologie kan automatiseren en systemen kunnen worden opgeschaald, maar het uiteindelijke resultaat hangt af van de mensen die het bedrijf dag na dag opbouwen.
‘Als je kind voor het eerst naar de basisschool gaat en je trots op hem bent… Zo trots voel ik me ook wanneer een partij druiven in de schappen van een Duitse winkelketen ligt en ik daar een foto van krijg. Het geeft me zo’n dopaminestoot en zo veel voldoening om te zien wat we hebben bereikt… Ik heb het geluk dat mijn familie de kern van het Frudova-team vormt, en we hebben ook geluk met alle andere mensen die ons helpen. Mensen zijn de sleutel tot alles wat je doet.’
‘Als we het resultaat zien, worden we allemaal emotioneel. Voor ons is de wijnstok een familielid. Wij kunnen niet zonder hem leven, en hij niet zonder ons’, zegt Maria Vedrașco, Vlads moeder.
Nederlandse vertaling van de Engelse originele versie.